Verkeerspsycholoog over telefoongebruik achter het stuur: ‘risico wordt onderschat’

Hoewel de meeste automobilisten weten dat telefoongebruik tijdens het rijden gevaarlijk is, kijken veel bestuurders toch regelmatig op hun scherm. Hogere boetes en extra mobiele flitsers moeten daar verandering in brengen. Maar waarom blijkt het zo lastig om de telefoon tijdens het rijden te negeren? OSW sprak hierover met verkeerspsycholoog Mariëtte Pol van KeuzeWeg. Volgens haar spelen psychologische mechanismen, gewoontegedrag en een overschatting van het eigen kunnen een grotere rol dan veel mensen denken.

De triggers zijn moeilijk te negeren

Volgens Pol zijn veel automobilisten zich bewust van de risico’s van telefoongebruik in het verkeer. Toch blijkt dat in de praktijk vaak niet voldoende om het gedrag te voorkomen. “Het horen of zien van een binnenkomend bericht vormt een sterke trigger om toch even op de telefoon te kijken. Die invloed van de directe omgeving is vaak sterker dan voornemens en goede bedoelingen. Vervolgens is de stap naar het beantwoorden van het bericht klein.”

Ook speelt volgens haar de manier waarop mensen risico’s inschatten een belangrijke rol. “De risico’s van telefoongebruik achter het stuur zijn voor veel automobilisten vrij abstract en voelen ver weg. Veel mensen denken: dat overkomt alleen anderen en niet mijzelf.”

Daarnaast spelen sociale en psychologische factoren mee. “Fear of missing out speelt daarnaast mee.” Volgens Pol is de smartphone bovendien een vast onderdeel geworden van het dagelijks leven. “Het mobieltje is deel van ons dagelijkse leven en gewoontegedrag geworden. Zo is het eerste wat veel mensen doen bij het wakker worden sociale media op de mobiel checken.”

Multitasken achter het stuur bestaat niet

Veel bestuurders denken dat zij veilig kunnen rijden terwijl zij tegelijkertijd een bericht lezen of beantwoorden. Volgens Pol is dat een misverstand. “Onze hersenen kunnen niet meerdere taken tegelijkertijd verwerken. Wat wij multitasken noemen, is in werkelijkheid voortdurend schakelen tussen verschillende taken.”

Dat heeft directe gevolgen voor de verkeersveiligheid. “In de paar seconden dat iemand naar een telefoon kijkt, wordt er niet naar de verkeerssituatie gekeken. Vervolgens kost het tijd om de aandacht opnieuw op de weg te richten en de aandacht weer volledig bij het verkeer te krijgen. Die reactietijd kan in kritieke situaties het verschil maken.” Volgens Pol onderschatten veel automobilisten daardoor de werkelijke impact van afleiding.

Eigen vaardigheden worden vaak overschat

Naast het verkeerd inschatten van de risico’s speelt ook zelfoverschatting een rol. “Mensen denken dat zij de situatie onder controle hebben, terwijl zij niet zien hoe andere weggebruikers moeten compenseren voor hun gedrag. Daardoor wordt het veiligheidsrisico structureel onderschat.”

Volgens Pol ontstaat daardoor een situatie waarin bestuurders hun eigen rijvaardigheid hoger inschatten dan realistisch is, terwijl de gevolgen van een moment van afleiding worden gebagatelliseerd.

Volgens Pol ligt een belangrijk deel van de oplossing in het voorkomen van afleiding voordat de rit begint. “Maatregelen die zich richten op het voorkomen van het horen of zien van de triggers hebben de meeste impact.” Door meldingen uit te schakelen of de telefoon buiten handbereik te leggen, wordt de verleiding om tijdens het rijden te kijken een stuk kleiner.