Onderzoek: bijna driekwart van de automobilisten past rijgedrag aan in het donker

De wintertijd gaat in en daarmee neemt ook het aantal autoritten in het donker toe. Voor veel automobilisten betekent dat niet alleen minder zicht op de weg, maar ook een andere rijervaring. Hoe passen Nederlanders hun rijgedrag aan zodra het donker wordt? En welke automobilisten voelen zich het minst op hun gemak achter het stuur?

Uit onderzoek van OSW, uitgevoerd door PanelWizard onder 1.125 Nederlandse automobilisten, blijkt dat rijden in het donker voor veel mensen aanleiding is om extra voorzichtig te zijn. Bijna driekwart (74%) past het rijgedrag aan en 29% vermijdt autoritten in het donker als dat mogelijk is. Vooral vrouwen geven aan zich minder zeker te voelen: 59% voelt zich minder zeker achter het stuur in het donker, tegenover 30% van de mannen. Ook tussen leeftijdsgroepen zijn opvallende verschillen zichtbaar.

Ruim een derde maakte een gevaarlijke verkeerssituatie mee in het donker

Minder zicht op de weg is niet alleen onprettig, maar kan ook tot gevaarlijke situaties leiden. Ruim een derde van de Nederlandse automobilisten (35%) heeft weleens meegemaakt dat een verkeerssituatie gevaarlijk werd doordat iets of iemand in het donker te laat werd opgemerkt.

Opvallend is dat dit sterk verschilt per leeftijdsgroep. Van de automobilisten tussen de 30 en 39 jaar geeft maar liefst 53% aan weleens zo'n situatie te hebben meegemaakt. Onder automobilisten van 60 jaar en ouder is dat 21%.

Volgens Alieke Terpstra, eigenaar en coach van De Rijangstpraktijk, kan het donker bestaande rijangst versterken. “Wie autorijden al spannend vindt, kan situaties in het donker moeilijker overzien en inschatten. De angst om iets over het hoofd te zien of onverwacht met een situatie geconfronteerd te worden, neemt dan toe. Ook het gevoel van controle en veiligheid kan afnemen.”

Rijden in het donker zorgt voor onzekerheid

Autorijden in het donker voelt niet voor iedereen hetzelfde. Waar in totaal 44% van de automobilisten aangeeft zich in het donker minder zeker te voelen dan bij daglicht, loopt dat percentage bij vrouwen op tot 59%. Bij mannen is dit 30%.

Ook leeftijd speelt een rol in de ervaren zekerheid. Van de automobilisten van 60 jaar en ouder voelt 49% zich minder zeker achter het stuur wanneer het donker is.

De verschillen zijn ook terug te zien in hoe automobilisten hun zicht ervaren. Bijna de helft van de ondervraagden (46%) vindt het in het donker moeilijker om andere weggebruikers, obstakels of verkeerssituaties op tijd te zien. Bij vrouwen is dat 55%, tegenover 38% bij mannen.

Terpstra herkent het verschil tussen mannen en vrouwen uit haar eigen praktijk, waar ze naar verhouding meer vrouwen begeleidt. “Waarom vrouwen vaker rijangst ervaren dan mannen, is niet eenduidig te verklaren. Mogelijk spelen hormonale veranderingen een rol, vooral bij vrouwen tussen de 40 en 60 jaar. Ook zelfvertrouwen en de manier waarop iemand risico’s inschat, kunnen van invloed zijn.”

Wintertijd: een op de vijf voelt zich tijdelijk onzekerder

De overgang naar de wintertijd betekent dat het eerder donker wordt. Automobilisten die gewend zijn om overdag te rijden, kunnen daardoor ineens vaker tijdens de avondspits in het donker onderweg zijn.

Ruim een op de vijf automobilisten (22%) geeft aan zich in de eerste dagen na het ingaan van de wintertijd onzekerder te voelen tijdens het autorijden in de avond. Ook hierin zijn de verschillen tussen mannen en vrouwen duidelijk: bij vrouwen ervaart 32% deze onzekerheid, tegenover 13% van de mannen.

Volgens Terpstra vraagt de verandering om enige gewenning. “Tijdens het autorijden verwerkt je brein voortdurend informatie en veel handelingen verlopen automatisch. Als je opeens in het donker rijdt op momenten waarop je gewend was om bij daglicht onderweg te zijn, moet je brein zich aanpassen. Dat vraagt tijdelijk extra aandacht.”

Voor automobilisten die al spanning ervaren achter het stuur, kan die verandering extra lastig zijn. “Wie al gespannen achter het stuur zit, heeft vaak minder mentale ruimte om extra prikkels te verwerken. Het donker kan dan net de druppel zijn die angst of paniek triggert”, legt Terpstra uit.

Automobilisten passen hun rijgedrag aan in het donker

Bijna driekwart van de automobilisten (74%) past het rijgedrag aan zodra het donker is. Dat kan bijvoorbeeld door langzamer te rijden, meer afstand te houden of extra alert te zijn op andere weggebruikers.

Niet iedereen kiest ervoor om de rit aan te passen. Bijna drie op de tien automobilisten (29%) vermijden autoritten in het donker als ze de keuze hebben. Vooral onder oudere automobilisten komt dit relatief vaak voor: bij 60-plussers gaat het om 43%.

Ook vrouwen kiezen hier vaker voor dan mannen. Van de vrouwelijke automobilisten vermijdt 39% autoritten in het donker wanneer dat mogelijk is. Bij mannen ligt dit percentage op 19%.

Het vermijden van autoritten kan op korte termijn opluchting geven, maar de angst op langere termijn juist versterken. “Wie niet rijdt, krijgt ook niet de kans om te ervaren dat een rit misschien best meevalt. In de praktijk zien we regelmatig dat vermijding zich steeds verder uitbreidt: iemand begint met het vermijden van lange ritten in het donker, maar gaat uiteindelijk ook kortere afstanden of ritten tijdens de spits uit de weg”, vertelt Terpstra.

Dat kan grote gevolgen hebben voor de zelfstandigheid. “Hoe meer je eraan gewend raakt om niet zelf te rijden, maar bijrijder te zijn, hoe lastiger het kan worden om het rijden weer op te pakken. De wereld waarin iemand zich vrij voelt om met de auto op pad te gaan, wordt zo steeds kleiner.”

Wat kun je doen als je je niet zeker voelt in het donker?

Wie zich onzeker voelt achter het stuur, hoeft die spanning niet automatisch als een teken van gevaar te zien. Volgens Terpstra is het belangrijk om onderscheid te maken tussen wat daadwerkelijk gevaarlijk is en wat vooral spannend voelt.

“Dat je je onzeker voelt, betekent niet automatisch dat je niet veilig kunt rijden. Probeer de spanning te accepteren zonder er meteen de conclusie aan te verbinden dat je iets niet kunt. Vraag jezelf af: is deze situatie echt gevaarlijk, of voelt die vooral spannend omdat ik er minder vertrouwd mee ben?”

Wie het rijden in het donker lastig vindt, kan het vertrouwen stap voor stap opbouwen. “Begin bijvoorbeeld met korte ritten op bekende wegen en breid die geleidelijk uit. Juist door met een beetje spanning toch positieve ervaringen op te doen, kun je je zelfvertrouwen terugwinnen en je vrijheid vergroten”, adviseert Terpstra.